24 avqust 2026-cı il tarixində Mədəniyyət Nazirliyi yanında Mədəni İrsin Qorunması, İnkişafı və Bərpası üzrə Dövlət Xidmətinin idarəetməsinə verilmiş “Keşikçidağ” Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğunun əməkdaşları Tovuz rayonunda yerləşən Göytəpə Neolit yaşayış məskənini ziyarət ediblər.
Səfər zamanı qoruq əməkdaşları Göytəpədə aparılan arxeoloji tədqiqatlarla tanış olub, qazıntı işlərinə rəhbərlik edən alim və mütəxəssislər tərəfindən abidənin tarixi, arxeoloji əhəmiyyəti, tədqiqatların nəticələri və mühafizəsi istiqamətində görülən işlər barədə ətraflı məlumatlandırılıblar.
Tədqiqatçı alimlərin bildirdiyinə görə, Göytəpə yaşayış məskəni Cənubi Qafqazın ən mühüm tarixəqədərki arxeoloji abidələrindən biri hesab olunur. Tovuz şəhərindən təxminən 10 kilometr şərqdə yerləşən abidənin diametri təxminən 145 metr, hündürlüyü 9 metrdir və 2 hektara yaxın ərazini əhatə edir. Qazıntılar zamanı burada minilliklər ərzində qorunmuş zəngin memarlıq qalıqları, əmək alətləri və qədim təsərrüfat fəaliyyətinin izləri aşkar edilib.
Alimlər qoruq əməkdaşlarına bildiriblər ki, Göytəpənin elmi əhəmiyyəti yalnız onun qədimliyi ilə məhdudlaşmır. Abidə insanların ovçuluq və yığıcılıqdan oturaq həyata, əkinçilik və maldarlığa keçid prosesinin formalaşmış mərhələlərini öyrənmək baxımından mühüm mənbədir. Burada yaşamış insanların daimi yaşayış məskənləri saldığı, evlər tikdiyi, taxıl becərdiyi, heyvan saxladığı, ərzaq ehtiyatları topladığı, keramika, daş və sümük alətlər hazırladığı qeyd olunub.
Səfər iştirakçılarına verilən məlumata əsasən, Göytəpədən götürülmüş üzvi nümunələrin radiokarbon analizləri yaşayış yerində məskunlaşmanın təxminən e.ə. 5650–5460-cı illər arasında davam etdiyini göstərir. Bu nəticələr abidənin təxminən 8 min illik tarixə malik yaşayış məskəni kimi təqdim olunmasına əsas verir.
Mütəxəssislər tərəfindən aparılan təqdimat zamanı Göytəpənin təxminən 11 metr qalınlığında Neolit dövrünə aid mədəni təbəqəyə malik olduğu, bu təbəqə daxilində bir-birini əvəz edən 14 memarlıq və yaşayış mərhələsinin müəyyən edildiyi bildirilib. Qazıntılar zamanı çiy kərpicdən tikilmiş dairəvi planlı yaşayış və təsərrüfat tikililəri, əyri və radial divarlar, həyət sahələri, ocaq və sobalar, həmçinin saxlanc qurğuları aşkar edilib.
Qoruq əməkdaşlarına həmçinin abidədən əldə olunan maddi mədəniyyət nümunələri barədə məlumat verilib. Bildirilib ki, keramika, obsidian və çaxmaqdaşı alətləri, cilalanmış daş alətlər, sümük və buynuz məmulatları, gil fiqurlar və digər arxeoloji materiallar Göytəpə sakinlərinin gündəlik həyatı, təsərrüfat fəaliyyəti və texnoloji imkanları haqqında mühüm elmi informasiya verir.
Səfər zamanı paleobotanik və zooarxeoloji tədqiqatların nəticələri də diqqətə çatdırılıb. Alimlərin sözlərinə görə, burada buğda və arpa mühüm yer tutub, həmçinin qoyun, keçi, mal-qara və donuz kimi ev heyvanlarının saxlanılması müəyyən edilib. Bu məlumatlar Göytəpə sakinlərində artıq formalaşmış əkinçi-maldar təsərrüfat sisteminin mövcudluğunu göstərir.
Görüş zamanı Göytəpədə aparılmış əvvəlki və müasir tədqiqatların mərhələləri haqqında da məlumat verilib. Bildirilib ki, 2008–2013-cü illərdə Azərbaycan, Fransa və Yaponiya alimlərinin iştirakı ilə abidədə genişmiqyaslı arxeoloji qazıntılar aparılıb, tədqiqatlar Azərbaycan mütəxəssislərinin rəhbərliyi ilə 2019-cu ilədək davam etdirilib. Bu araşdırmaların nəticələri beynəlxalq elmi nəşrlərdə dərc olunub və Cənubi Qafqazda erkən əkinçi icmalarının xronologiyasının dəqiqləşdirilməsinə mühüm töhfə verib.
Qoruq əməkdaşlarının diqqətinə çatdırılıb ki, 2026-cı ildə Göytəpədə arxeoloji tədqiqatların yeni mərhələsinə başlanılıb. Hazırkı işlər yalnız yeni arxeoloji materialların aşkar edilməsinə deyil, həm də əvvəlki qazıntıların elmi sənədlərinin dəqiqləşdirilməsinə, abidənin mühafizəsinə və müasir rəqəmsal üsullarla sənədləşdirilməsinə yönəlib.
AMEA Arxeologiya və Antropologiya İnstitutunun şöbə müdiri, tarix üzrə fəlsəfə doktoru Valeh Ələkbərovun rəhbərliyi ilə əvvəlki illərə aid plan, çertyoj, fotoşəkil və ölçü məlumatları abidənin hazırkı vəziyyəti ilə müqayisə edilir, qazıntı sahəsinin koordinat sistemi bərpa olunur və memarlıq mərhələlərinin sərhədləri yenidən dəqiqləşdirilir. Bu işlərin əsas məqsədi əvvəlki və yeni tədqiqatları vahid elmi sənədləşdirmə sistemi daxilində birləşdirmək və gələcək konservasiya tədbirləri üçün möhkəm elmi baza yaratmaqdır.
Səfər çərçivəsində qoruq əməkdaşlarına Göytəpədə rəqəmsal arxeologiya istiqamətində görülən işlər də nümayiş etdirilib. Bildirilib ki, 2026-cı ilin avqust ayında qazıntı sahəsi və arxeoloji tikili qalıqları LiDAR texnologiyası ilə skan edilib və onların üçölçülü rəqəmsal modelləri hazırlanıb. Mütəxəssislər bu texnologiyanın abidənin mövcud vəziyyətinin yüksək dəqiqliklə sənədləşdirilməsi, dəyişikliklərin izlənilməsi və gələcək rekonstruksiya və konservasiya layihələri üçün rəqəmsal məlumat bazasının yaradılması baxımından əhəmiyyətini vurğulayıblar.
Görüş zamanı Göytəpənin mühafizəsi məsələsinə də xüsusi diqqət yetirilib. Qoruq əməkdaşlarına məlumat verilib ki, çiy kərpicdən hazırlanmış səkkiz min illik divarlar açıq hava şəraitinin təsirlərinə qarşı həssasdır. Yağıntı, külək və temperatur dəyişmələri nəticəsində bəzi divarlarda yaranan deformasiyalar abidənin gələcək konservasiyasının elmi əsaslarla həyata keçirilməsini zəruri edir. Bu baxımdan mövcud arxeoloji qalıqların dəqiq sənədləşdirilməsi və uzunmüddətli qorunması hazırkı tədqiqatların əsas istiqamətlərindən biridir.
