{"id":13994,"date":"2025-07-11T11:41:05","date_gmt":"2025-07-11T07:41:05","guid":{"rendered":"https:\/\/keshikchidagh-heritage.az\/?p=13994"},"modified":"2025-07-11T11:41:05","modified_gmt":"2025-07-11T07:41:05","slug":"az%c9%99rbaycan-respublikasinin-m%c9%99d%c9%99niyy%c9%99t-nazirliyi-yaninda-m%c9%99d%c9%99ni-irsin-qorunmasi-inkisafi-v%c9%99-b%c9%99rpasi-uzr%c9%99-dovl%c9%99t-xidm%c9%99ti-v%c9%99-amea-arxeologiya","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/keshikchidagh-heritage.az\/en_US\/content\/13994","title":{"rendered":"Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n M\u0259d\u0259niyy\u0259t Nazirliyi yan\u0131nda M\u0259d\u0259ni \u0130rsin Qorunmas\u0131, \u0130nki\u015faf\u0131 v\u0259 B\u0259rpas\u0131 \u00fczr\u0259 D\u00f6vl\u0259t Xidm\u0259ti v\u0259 AMEA Arxeologiya v\u0259 Antropologiya \u0130nstitutunun birg\u0259 t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n \u201cKe\u015fik\u00e7ida\u011fda elmi-arxeoloji qaz\u0131nt\u0131lar v\u0259 yay m\u0259kt\u0259bi-5\u201d layih\u0259si bu il d\u0259 m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m elmi n\u0259tic\u0259l\u0259rl\u0259 yadda qal\u0131b. Be\u015f ildir fasil\u0259siz ke\u00e7iril\u0259n v\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259 arxeoloji sah\u0259d\u0259 ilk sistemli yay m\u0259kt\u0259bl\u0259rind\u0259n biri olan bu layih\u0259 Az\u0259rbaycan arxeologiyas\u0131nda unikal tap\u0131nt\u0131larla z\u0259ngin \u0259n\u0259n\u0259y\u0259 \u00e7evrilib."},"content":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n M\u0259d\u0259niyy\u0259t Nazirliyi yan\u0131nda M\u0259d\u0259ni \u0130rsin Qorunmas\u0131, \u0130nki\u015faf\u0131 v\u0259 B\u0259rpas\u0131 \u00fczr\u0259 D\u00f6vl\u0259t Xidm\u0259ti v\u0259 AMEA Arxeologiya v\u0259 Antropologiya \u0130nstitutunun birg\u0259 t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n \u201cKe\u015fik\u00e7ida\u011fda elmi-arxeoloji qaz\u0131nt\u0131lar v\u0259 yay m\u0259kt\u0259bi-5\u201d layih\u0259si bu il d\u0259 m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m elmi n\u0259tic\u0259l\u0259rl\u0259 yadda qal\u0131b. Be\u015f ildir fasil\u0259siz ke\u00e7iril\u0259n v\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259 arxeoloji sah\u0259d\u0259 ilk sistemli yay m\u0259kt\u0259bl\u0259rind\u0259n biri olan bu layih\u0259 Az\u0259rbaycan arxeologiyas\u0131nda unikal tap\u0131nt\u0131larla z\u0259ngin \u0259n\u0259n\u0259y\u0259 \u00e7evrilib. Layih\u0259 zaman\u0131 2000-\u0259 yax\u0131n i\u015ftirak\u00e7\u0131 arxeoloji qaz\u0131nt\u0131 prosesind\u0259 i\u015ftirak etmi\u015f, ictimai v\u0259 elmi maraq paralel \u015f\u0259kild\u0259 artm\u0131\u015fd\u0131r. Elmi-arxeoloji t\u0259dqiqatlar\u0131n apar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 qaz\u0131nt\u0131 sah\u0259sini BDU Qazax filial\u0131n\u0131n m\u00fc\u0259llim-t\u0259l\u0259b\u0259 hey\u0259ti, Qazax M\u00fc\u0259lliml\u0259r Seminariyas\u0131 ADA Universitetinin Qazax M\u0259rk\u0259zinin magistrantlar\u0131, b\u00f6lg\u0259d\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n qoruqlar\u0131n \u0259m\u0259kda\u015flar\u0131, A\u011fstafa v\u0259 Qazax G\u0259ncl\u0259r Evi Sosial Xidm\u0259t M\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rinin \u0259m\u0259kda\u015flar\u0131 v\u0259 k\u00f6n\u00fcll\u00fcl\u0259ri, b\u00f6lg\u0259nin tarix-diyar\u015f\u00fcnasl\u0131q muzeyl\u0259rinin \u0259m\u0259kda\u015flar\u0131 v\u0259 rayonun \u00fcmumt\u0259hsil m\u0259kt\u0259bl\u0259rinin tarix m\u00fc\u0259lliml\u0259ri yax\u0131ndan izl\u0259yib. H\u0259m\u00e7inin layih\u0259 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 b\u00f6lg\u0259d\u0259 orta tunc d\u00f6vr\u00fcn\u0259 aid yeni kurqan\u0131n a\u015fkarlanmas\u0131 v\u0259 \u0259ld\u0259 olunmu\u015f unikal maddi-m\u0259d\u0259niyy\u0259t n\u00fcmun\u0259l\u0259ri \u00f6z arxeoloji \u0259h\u0259miyy\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 f\u0259rql\u0259ndiyind\u0259n AMEA Arxeologiya v\u0259 Antropologiya \u0130nstitutunun direktoru, t.\u00fc.f.d, dosent F\u0259rhad Quliyev \u201cYov\u015fanl\u0131d\u0259r\u0259\u201d kurqanlar\u0131na s\u0259f\u0259r etmi\u015fdir. S\u0259f\u0259r zaman\u0131 layih\u0259nin h\u0259yata ke\u00e7irildiyi arxeoloji qaz\u0131nt\u0131 sah\u0259sind\u0259 arxeoloqlarla fikir m\u00fcbadil\u0259si apar\u0131lm\u0131\u015f, \u201cKe\u015fik\u00e7ida\u011fda elmi-arxeoloji qaz\u0131nt\u0131lar v\u0259 yay m\u0259kt\u0259bi-5\u201d layih\u0259sinin u\u011furla davam etdirilm\u0259si v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 yerli aliml\u0259rl\u0259 yana\u015f\u0131 xarici m\u00fct\u0259x\u0259sisl\u0259rin d\u0259 layih\u0259y\u0259 c\u0259lb edilm\u0259si n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulub.<br \/>\nLayih\u0259 Ceyran\u00e7\u00f6l d\u00fcz\u0259nliyind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n v\u0259 yerli \u0259hali aras\u0131nda \u201cYov\u015fanl\u0131d\u0259r\u0259\u201d ad\u0131 il\u0259 tan\u0131nan \u0259razid\u0259 apar\u0131l\u0131b. Ekspedisiyaya AMEA Arxeologiya v\u0259 Antropologiya \u0130nstitutunun apar\u0131c\u0131 elmi i\u015f\u00e7isi, tarix \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru, dosent \u015eamil N\u0259c\u0259fov r\u0259hb\u0259rlik edib. Onun r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 Orta Tunc d\u00f6vr\u00fcn\u0259 aid diametri 28 m, h\u00fcnd\u00fcrl\u00fcy\u00fc 2 m olan, s\u0259rk\u0259rd\u0259nin d\u0259fn edildiyi kurqandan z\u0259ngin artefaktlar a\u015fkarlanm\u0131\u015fd\u0131r. Eni 2 m, uzunlu\u011fu 6 m v\u0259 d\u0259rinliyi 3 m olan kurqanda q\u0259bir kameras\u0131 uzunu boyunca \u00fc\u00e7 yer\u0259 b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015fd\u00fcr: insan skeletinin v\u0259 onun avadanl\u0131qlar\u0131n\u0131n qoyuldu\u011fu yer (otaq), gil qablar\u0131n qoyuldu\u011fu yer (otaq) v\u0259 tamamil\u0259 bo\u015f olan yer (otaq).  Y\u0259qin ki, bu \u0259lam\u0259t \u201co biri d\u00fcnya\u201dya inam\u0131n ifad\u0259si olaraq m\u0259rhumun \u201cruhunun qidaland\u0131\u011f\u0131 v\u0259 s\u00fckun\u0259t tapd\u0131\u011f\u0131 yer\u201d kimi ehtimal edil\u0259 bil\u0259r. Kurqanda yar\u0131mb\u00fck\u00fcl\u00fc v\u0259ziyy\u0259td\u0259 s\u0259rk\u0259rd\u0259nin (boyunun uzunlu\u011fu 2 metrd\u0259n art\u0131q) \u0259lind\u0259 tutulmu\u015f, d\u00f6rdtilli tunc niz\u0259 uclu\u011fu, ayaq bil\u0259yi nahiy\u0259sind\u0259 a\u015fkarlanan tunc b\u0259z\u0259k \u0259\u015fyas\u0131, pasta muncuqlar v\u0259 obsidiandan haz\u0131rlanm\u0131\u015f \u0259m\u0259k al\u0259tl\u0259ri, 12 \u0259d\u0259d inkrustasiyal\u0131 v\u0259 z\u0259ngin nax\u0131\u015fl\u0131 saxs\u0131 k\u00fcp a\u015fkarlanm\u0131\u015fd\u0131r ki, bu k\u00fcpl\u0259rin h\u0259r biri bo\u011faz v\u0259 \u00e7iyin hiss\u0259l\u0259rind\u0259 m\u00fcr\u0259kk\u0259b n\u00f6qt\u0259vari d\u00f6ym\u0259 v\u0259 basma nax\u0131\u015flarla b\u0259z\u0259dilib, h\u0259min ornamentl\u0259rin i\u00e7\u0259risi is\u0259 x\u00fcsusi a\u011f madd\u0259 il\u0259 doldurularaq inkrustasiya olunub.  K\u00fcpl\u0259rin i\u00e7\u0259risind\u0259 \u201co d\u00fcnya \u00fc\u00e7\u00fcn azuq\u0259lik\u201d hesab edil\u0259n bi\u015fmi\u015f heyvan (ke\u00e7i, in\u0259k, at, qaban) s\u00fcm\u00fckl\u0259ri a\u015fkar olunmu\u015fdur. Bu tap\u0131nt\u0131lar h\u0259min d\u00f6vr\u00fcn h\u0259rbi texnologiyas\u0131n\u0131, sosial strukturunu v\u0259 d\u0259fn ayinl\u0259rini \u0259ks etdir\u0259n m\u00fch\u00fcm s\u00fcbut hesab olunur. A\u015fkar olunmu\u015f skeletin anatomik durumu v\u0259 niz\u0259 uclu\u011funun yerl\u0259\u015fm\u0259 formas\u0131, h\u0259min \u015f\u0259xsin d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fc statusuna malik oldu\u011funu v\u0259 ehtimal ki, x\u00fcsusi bir ritual m\u0259rasiml\u0259 d\u0259fn edildiyini g\u00f6st\u0259rir. Bu tip niz\u0259 uclu\u011fu indiy\u0259d\u0259k n\u0259inki Az\u0259rbaycanda, h\u0259tta b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 C\u0259nubi Qafqaz regionunda son d\u0259r\u0259c\u0259 nadir rast g\u0259lin\u0259n tap\u0131nt\u0131lardan hesab olunur. Kurqan\u0131n \u00fcst \u00f6rt\u00fcy\u00fcnd\u0259 0.5 m torpaq \u00f6rt\u00fcy\u00fcnd\u0259n sonra h\u0259r birinin a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 1 ton, eni 0.60 metr, uzunlu\u011fu 2 m olan, 14 \u0259d\u0259d qar\u015f\u0131-qar\u015f\u0131ya qoyulmu\u015f qaltan da\u015flar\u0131 v\u0259 onlar\u0131n ba\u015f hiss\u0259sind\u0259 \u00f6k\u00fcz formas\u0131nda da\u015f b\u00fct a\u015fkar olunmu\u015fdur. Arxeoloji qaz\u0131nt\u0131n\u0131n apar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 torpaq tipli kurqandan a\u015fkar olunan \u0259h\u0259ngda\u015f\u0131ndan dair\u0259vi m\u00f6h\u00fcr inzibati idar\u0259etm\u0259 v\u0259 m\u00fclkiyy\u0259t anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n ilkin formalar\u0131 bar\u0259d\u0259 yeni m\u0259lumatlar verir.  Bu layih\u0259nin \u0259n \u00f6n\u0259mli x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n biri odur ki, bu tap\u0131nt\u0131lar\u0131n h\u0259r birinin yerind\u0259c\u0259 qrafik t\u0259svirl\u0259ri v\u0259 elmi eskizl\u0259ri pe\u015f\u0259kar \u015f\u0259kild\u0259 haz\u0131rlanm\u0131\u015f, onlar\u0131n struktur qurulu\u015fu v\u0259 funksional \u00f6z\u0259llikl\u0259ri s\u0259n\u0259dl\u0259\u015fdirilmi\u015f, fraqmentl\u0259\u015fmi\u015f halda a\u015fkarlanm\u0131\u015f maddi-m\u0259d\u0259niyy\u0259t n\u00fcmun\u0259l\u0259ri yerind\u0259 b\u0259rpa edilmi\u015fdir.  \u201cKe\u015fik\u00e7ida\u011f kurqanlar\u0131\u201d termininin elmi d\u00f6vriyy\u0259y\u0259 daxil edilm\u0259si, bu layih\u0259l\u0259rin \u0259n b\u00f6y\u00fck u\u011furu kimi qiym\u0259tl\u0259ndiril\u0259 bil\u0259r. Orta Tunc d\u00f6vr\u00fcn\u0259 aid kurqanlar\u0131n v\u0259 nadir artefaktlar\u0131n a\u015fkar olunmas\u0131 t\u0259kc\u0259 yerli deyil, beyn\u0259lxalq elmi ictimaiyy\u0259tin d\u0259 diqq\u0259tini c\u0259lb etmi\u015fdir. Haz\u0131rda tap\u0131lm\u0131\u015f materiallar\u0131n \u00fcz\u0259rind\u0259 karbon 14 tarixl\u0259nm\u0259si, izotop analizl\u0259ri, metalyoqrafik v\u0259 mineral t\u0259rkib t\u0259hlill\u0259ri kimi beyn\u0259lxalq s\u0259viyy\u0259li laboratoriya ara\u015fd\u0131rmalar\u0131n\u0131n apar\u0131lmas\u0131 planla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r. Bu istiqam\u0259td\u0259 \u0259ld\u0259 olunacaq n\u0259tic\u0259l\u0259rin beyn\u0259lxalq elmi ictimaiyy\u0259t\u0259 t\u0259qdim olunmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 d\u00fcnyan\u0131n n\u00fcfuzlu arxeoloji v\u0259 antropoloji jurnallar\u0131nda d\u0259rc edilm\u0259si n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmu\u015fdur. Eyni zamanda, Ke\u015fik\u00e7ida\u011f qaz\u0131nt\u0131lar\u0131 zaman\u0131 \u0259ld\u0259 edil\u0259n b\u00fct\u00fcn unikal tap\u0131nt\u0131lar\u0131 \u0259hat\u0259 ed\u0259n, onlar\u0131n foto\u015f\u0259kill\u0259ri, qrafik eskizl\u0259ri v\u0259 elmi \u015f\u0259rhl\u0259ri il\u0259 z\u0259nginl\u0259\u015fdirilmi\u015f yeni elmi-n\u0259z\u0259ri kitab\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131 v\u0259 \u00e7ap\u0131 da qar\u015f\u0131ya qoyulmu\u015f h\u0259d\u0259fl\u0259r s\u0131ras\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n<div class=\"gallerify-container\"><div class=\"gallerify\" data-allowfullscreen=\"true\" data-nav=\"thumbs\" data-keyboard=\"true\"  data-autoplay=\"false\" data-trackpad=\"false\" data-ratio=\"800\/500\" data-width=\"96%\"><img src=\"https:\/\/keshikchidagh-heritage.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/68.jpg\" width=\"1206\" height=\"557\" alt=\"\" data-skip-lazy=\"\" \/>\n<img src=\"https:\/\/keshikchidagh-heritage.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/69.jpg\" width=\"2048\" height=\"1379\" alt=\"\" data-skip-lazy=\"\" \/>\n<img src=\"https:\/\/keshikchidagh-heritage.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/70-scaled.jpg\" width=\"2560\" height=\"1183\" alt=\"\" data-skip-lazy=\"\" \/>\n<img src=\"https:\/\/keshikchidagh-heritage.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/71.jpg\" width=\"1280\" height=\"720\" alt=\"\" data-skip-lazy=\"\" \/>\n<img src=\"https:\/\/keshikchidagh-heritage.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/72.jpg\" width=\"1280\" height=\"591\" alt=\"\" data-skip-lazy=\"\" \/>\n<img src=\"https:\/\/keshikchidagh-heritage.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/73.jpg\" width=\"1280\" height=\"591\" alt=\"\" data-skip-lazy=\"\" \/>\n<img src=\"https:\/\/keshikchidagh-heritage.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/74.jpg\" width=\"1280\" height=\"590\" alt=\"\" data-skip-lazy=\"\" \/>\n<img src=\"https:\/\/keshikchidagh-heritage.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/75.jpg\" width=\"1280\" height=\"576\" alt=\"\" data-skip-lazy=\"\" \/>\n<img src=\"https:\/\/keshikchidagh-heritage.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/76.jpg\" width=\"1206\" height=\"552\" alt=\"\" data-skip-lazy=\"\" \/>\n<img src=\"https:\/\/keshikchidagh-heritage.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/77-scaled.jpg\" width=\"2560\" height=\"1240\" alt=\"\" data-skip-lazy=\"\" \/>\n<img src=\"https:\/\/keshikchidagh-heritage.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/78.jpg\" width=\"1280\" height=\"591\" alt=\"\" data-skip-lazy=\"\" \/>\n<img src=\"https:\/\/keshikchidagh-heritage.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/79.jpg\" width=\"1280\" height=\"591\" alt=\"\" data-skip-lazy=\"\" \/>\n<img src=\"https:\/\/keshikchidagh-heritage.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/80.jpg\" width=\"1280\" height=\"590\" alt=\"\" data-skip-lazy=\"\" \/>\n<img src=\"https:\/\/keshikchidagh-heritage.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/81.jpg\" width=\"1280\" height=\"590\" alt=\"\" data-skip-lazy=\"\" \/>\n<img src=\"https:\/\/keshikchidagh-heritage.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/82.jpg\" width=\"1280\" height=\"721\" alt=\"\" data-skip-lazy=\"\" \/>\n<img src=\"https:\/\/keshikchidagh-heritage.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/83.jpg\" width=\"1280\" height=\"590\" alt=\"\" data-skip-lazy=\"\" \/>\n<img src=\"https:\/\/keshikchidagh-heritage.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/84.jpg\" width=\"1280\" height=\"590\" alt=\"\" data-skip-lazy=\"\" \/>\n<img src=\"https:\/\/keshikchidagh-heritage.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/85.jpg\" width=\"1280\" height=\"590\" alt=\"\" data-skip-lazy=\"\" \/>\n<img src=\"https:\/\/keshikchidagh-heritage.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/86.jpg\" width=\"2258\" height=\"1042\" alt=\"\" data-skip-lazy=\"\" \/>\n<\/div><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n M\u0259d\u0259niyy\u0259t Nazirliyi yan\u0131nda M\u0259d\u0259ni \u0130rsin Qorunmas\u0131, \u0130nki\u015faf\u0131 v\u0259 B\u0259rpas\u0131 \u00fczr\u0259 D\u00f6vl\u0259t Xidm\u0259ti v\u0259 AMEA Arxeologiya v\u0259 Antropologiya \u0130nstitutunun birg\u0259 t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":14007,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[5],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/keshikchidagh-heritage.az\/en_US\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13994"}],"collection":[{"href":"https:\/\/keshikchidagh-heritage.az\/en_US\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/keshikchidagh-heritage.az\/en_US\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/keshikchidagh-heritage.az\/en_US\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/keshikchidagh-heritage.az\/en_US\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13994"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/keshikchidagh-heritage.az\/en_US\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13994\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14014,"href":"https:\/\/keshikchidagh-heritage.az\/en_US\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13994\/revisions\/14014"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/keshikchidagh-heritage.az\/en_US\/wp-json\/wp\/v2\/media\/14007"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/keshikchidagh-heritage.az\/en_US\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13994"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/keshikchidagh-heritage.az\/en_US\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=13994"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/keshikchidagh-heritage.az\/en_US\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13994"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}